Telekomünikasyon şebekelerinde katma değerli hizmetlerin verilmesi, santrallere yapılan özel yazılım ilaveleri ile mümkün olmakta, bu yazılımlarla santrallere kazandırılan yeni işlevler, birden fazla üretici tarafında kurulmuş santrallerden oluşan şebekelerde,santraller arasında geçiş esnasında uyumsuzluklar yaratmaktadır.
Rekabetin artması, abone taleplerinin hızlı bir şekilde değişmesi, operatörlerin abone taleplerine yeterince hızlı, esnek ve ucuz cevap verememesi, bilgisayar ve yazılım konusunda ayrı bir ihtisaslaşmanın oluşması, bunun sonucu olarak da telekomünikasyon sektörüne olan ilginin artması ve operatör dışındaki kurumların şebekeler üzerinde ilave servis sunmak istemesi, operatörlerin de mevcut aboneleri korumak, yeni hizmetlerin ve ilave özelliklerin şebekelere hızlı bir şekilde entegrasyonunu sağlamak, üreticilere olan bağımlılığı azaltmak ve tümleşik hizmet paketlerini sunmak, yeni aboneler bulmak, özellikle de sonlanmayan çağrıları sonlandırarak trafik akışını sağlayarak gelirleri artırmak istemesi operatörlerin akıllı şebeke mimarisine yönelmelerine sebep olmuştur.
Akıllı şebekeler, hizmetten bağımsız telekomünikasyon şebekeleri olup, bağlantı noktaları yerine bilgisayar düğümleri kullanılarak tüm şebekeyi kontrol altına almaktadır. Bu özellik operatöre; hizmetlerin daha kolay geliştirilmesine ve denetimine imkan vermekte, yeni özelliklerin şebekeye hızlı bir şekilde tatbik edilmesini sağlamaktadır. Akıllı şebeke kavramı tüm telekomünikasyon şebekelerine eklenebilir ve "intelligence" oluşturan bir mimariyi belirtir. Dolayısıyla IN kendi içinde bir şebeke olmayıp, mevcut telekomünikasyon şebekelerine (PSTN/ISDN/GSM) ilave edilen akıl/zekayı da kapsayacak şekilde oluşturulan yeni yapıyı sembolize eden bir kavramdır. Uygulanan yöntem, şebekelerdeki servis sunumunu mevcut anahtarlama biriminden(santrallerden) ayırıp, farklı bir katmana (servis yaratma, yönetme ve kontrol katmanı) taşımaktır. Böylece IN mimarisi şebekeye servis girişinin kolaylaştırılmasını ve şebeke kaynaklarının verimli kullanılmasını sağlar.
Akıllı şebekelerde birbirini tamamlayan iki şebeke mevcuttur:
Bunlardan birincisi C-IN (Central-Intelligent Network) ; merkezi veri tabanlarını ve mevcut şebekeden bu tabanlara ulaşan sinyalleşme linklerini (CCS7) içeren kısım; İkincisi ise D-IN(Distributed-IN); yoğun veri tabanı gerektirmeden ses kanallarında işlem yapabilmeye imkan sağlayarak servisler üreten kısımdır.
C-IN MİMARİSİ:
Bu mimari de temel olarak;
Şebekenin her noktasındaki abonenin IN servisine ulaşımını sağlayan, abone tarafından çevrilen IN numaralarını algılayarak yönlendirme bilgilerini almak üzere servis kontrol noktalarında bulunan veri tabanı ile soru-cevap ilişkisine geçen, servis mantığına uygun her iki abonenin de ücretlendirmesini sağlayan SSP(Service Switching Point);
Akıllı şebekenin merkezi veri tabanı olan, yüksek performans ve geniş bellek kapasitesine sahip, sunulan IN servislerine ait servis mantığı ve abonelere ait tüm veri tabanının bulunduğu, aktif servis mantığının sorgulandığı SCP(Service-Control Point);
Yüzlerce saat uzunluğunda ses mesaj kaydı yapabilen, servislerde sunulan anons ve/veya kullanıcı etkileşimli diyalog hizmetini sunan, IN servis sunumu sırasında ses kanalında işlem yapabilen IP(Intelligent Peripheral);
Şebekeye ulaşan kullanıcıların erişim hakları ile birlikte her türlü kullanıcı verisini, servis verisini, ücretlendirme verisini, trafik ölçüm değerlerini tutan, servis yönetim sistemi olan SMS(Service Management System);
Akıllı şebekede sunulması planlanan servislerin oluşturulduğu, gerçek şebekelerde aktivasyon öncesi, simulasyon yazılımları aracılığı ile test edildiği SCE (Service Creation Environment), bölümlerinden oluşur.
C-IN Mimarisinde Sunulabilecek Servisler;
* Tele Oylama: Herhangi bir konuda kamunun görüşü alınmak için kullanılır.
* Ücretsiz Aranabilir Numara: Gerçekleşen görüşmenin aranan abone tarafından ödenmesini sağlar.
* Evrensel Erişim Numarası: Bu servisle kullanıcı şebekenin herhangi bir yerinden, şebekeden bağımsız tek bir özel numara ile ulaşılabilir özellik kazanır.
* Sanal Kartlı Arama: Bu servis abonesine, şebekenin herhangi bir noktasından ücreti sanal kart arama kredisinden ödenmek üzere arama yapma yetkisi verir.
* Sanal Özel Şebeke: Genellikle işletmelerin haberleşme maliyetlerini düşürme, çalışanların telefon kullanım alışkanlıklarını denetim altında tutma ve daha kolay haberleşme paketlerini kullanma taleplerini karşılamaya imkan verir.
D-IN MİMARİSİ:
Bu mimaride ise temel olarak;
C-IN'in kurulu olmadığı şe-bekelerde geleneksel sesli yanıt veya sesli kayıt benzeri uygulamaların verilmesi maksadıyla geliştirilen ESP(Enhanced Services Platform);
C-IN'in özelleştirilmiş beceri foksiyonlarını yerine getiren IP(Intelligent Peripheral);
Müşterilerin talep ettikleri değişik karekterlerdeki servisleri tek bir servis platformunda oluşturmaya yarayan SN(Service Node);
olmak üzere 3 farklı bölümden oluşur.
D-IN Mimarisinde Sunulabilecek Servisler;
* Tele Oylama: Herhangi bir konuda kamunun görüşü alınmak için kullanılır.
* Sesli Başvuru: Değişik amaçlarla hazırlanmış formların sesli olarak doldurulmasını ve elektronik ortamda saklanması işlevini görür.
* Sese Duyarlı Arama: Bu özellik aboneye numara çevirme yerine sesli olarak aradığı kişinin ismini söyleme veya numaraları sesli olarak söyleme seçenekleri ile arama yapmaya imkan tanır.
* Kartlı Arama: Bu servis kullanıcıya kredi kartı ya da hesap kartlarını kullanarak arama yapma imkanını verir.
* Mail ya da Mesaj Servisleri:
* Çağrı cevaplama ve sesli mesaj servisi: Temel bir servis olup, kullanıcılara telesekreter hizmeti sunar.
* Faks mail: Bu servis özellikle elektriği kesilmiş, arızalı ya da meşgul durumdaki faksa yapılan çağrının otomatik olarak IP cihazına kaydedilmesine söz konusu arıza ya da meşgul durumunun sonlanmasını müteakip çağrının sonlanmasına imkan tanır.
* Birleştirilmiş ses ve faks mesajı: Yukarıdaki iki servisin birleştirilmesi ile oluşan özellikleri sağlar.
* Birleştirilmiş mesajlaşma: Ses, faks ve elektronik mesajı da kaydedecek imkanı sunar.
* Müşterek mesajlaşma: Abone ile doğrudan görüşmeyi istemeyen sadece sesli mesaj bırakmak isteyenler için geliştirilmiş bir özelliktir.
* Sanal telefon: Telefon tahsis edilemediği durumlarda abonelere IP cihazı üzerinden kullanılabilecek bir mail box numarası verilir. Gelen çağrılar burada muhafaza edilir. Abone kendine gelen aramaları daha sonra herhangi bir yerden dinleyerek bırakılan mesajı alır.
* Bilgi Servisleri:
* Audiotext: İstenilen aboneye değişik konularda sesli bilgi verilmesini sağlar.
* İnteraktif cevaplama: Arayan abonenin telefonunu kullanarak, interaktif bir şekilde yerel ya da uzak bir veri tabanına erişimin sağlanmasıdır.
* Tek numara servisleri: Kullanıcılara tek bir telefon numarası üzerinden ulaşım imkanı tanır. 3 ayrı tipi vardır.
* Programlı arama
* Sıralı arama
* Eş zamanlı arama
IN STANDARTLARI:
IN için uluslararası standart çalışmaları 1989 yılında ITU ve ETSİ tarafından başlatılmıştır. Bu standartlar akıllı şebeke kümelerini paralel uyumluluk içinde geliştirmektedir. Yetenek kümeleri, hizmetten bağımsız yapı bloklarının kullanımıyla kurulabilecek hizmet yapıları ve hizmet kümelerini tanımlamaktadır. İlk yetenek kümesi standartı CS-1R olarak düzenlenmiş, 1995 yılında ITU ve ETSİ tarafından kabul edilmiştir.
Temel CS-1 bilgi akışı örnekleri aşağıdakileri içermektedir.
* Bağlan
* Kullanıcı bilgisini topla ve göster
* Bilgi analizi yap
* Duyuru yap
* Aramayı bitir.
Fiziksel Bileşen
Dağıtılmış Görevsel Bileşen
Tanım
Hizmet Anahtarlama Noktası (Service Switching Point - SSP)
Arama Kontrol Görevi (CCF)
Arama süreçlerini denetler ve ağ bağlantı hizmetlerini sağlar
Hizmet Anahtarlama Görevi (SSF)
Arama sürecinde AA tetiklemesini ve AA görevlerine erişimi destekler
Özel Kaynak Görevi (SRF)
Anahtar üzerindeki arama süreci yazılımı ile hizmet kontrol görevi arasındaki etkileşimi destekler
Arama Kontrol Aracı Görevi (CCAF)
Arayan etkileşimi ile birlikte ele alınan özel ağ kaynaklarını destekler; kullanıcıların ağa erişimini sağlar
Hizmet Kontrol Noktası (Service Control Point - SCP)
Hizmet Kontrol Görevi (SCF)
AA hizmet mantığını işletir ve SSF ile olan arayüzünü kullanarak anahtardaki arama sürecini etkiler
Hizmet Veri Görevi (SDF)
Bir AA hizmetinin işletilmesinde, SCF'nin gerçek zamanlı erişimi için müşteri ve ağ verisini yönetir
Akıllı Yan Aygıtlar (Intelligent Peripheral - IP)
Özel Kaynak Görevi (SRF)
Genellikle arayan etkileşimi ile birlikte anılan özel ağ kaynaklarını destekler
Hizmet Yönetim Noktası (Service Management Point - SMP)
Hizmet Yönetim Görevi (SMF)
AA hizmetlerinin yerleştirilmesi ve sunulmasını sağlar ve devam eden işlemlere destek sağlar
Hizmet Yönetimi Erişim Görevi (SMAF)
Hizmet yöneticileri ile SMF arasındaki etkileşimi sağlar
Hizmet Yaratma Ortamı Noktası (Service Creation Environment Point - SCEP)
Hizmet Yaratma Ortamı Görevi (SCEF)
AA'da sunulan hizmetlerin, tanımlanması, geliştirilmesi, test edilmesi ve SMF'ye girmesini sağlar
Hizmet Veri Noktası (Service Data Point - SDP)
Hizmet Veri Görevi (SDF)
Bir AA hizmetinin işletilmesinde, SCF'nin gerçek zamanlı erişimi için müşteri ve ağ verisini yönetir
Tablo: IN Fiziksel ve Görevsel Birimleri
GELECEKTEKİ AKILLI AĞLAR
IN konusunda devam eden çalışmalarda, hizmetler üç ayrı grupta ele alınmaktadır. Bu gruplar, telekomünikasyon hizmetleri, hizmet yönetim servisleri ve hizmet yaratma servisleri olarak tanımlanmaktadır.
Bunun yanında, sabit mobil yakınsaması çerçevesinde, mobil sistemlerde de kullanılan IN modellerinin geliştirilmekte olduğu bilinmektedir. IN servisleri günümüzde hem sabit şebekede, hem de mobil şebekede önemli yenilikler sunduğu gibi gelecekte de sabit-mobil yakınsaması hizmetlerinde önemli görevler icra edecektir. Ayrıca 3G şebekeleri de IN mimarisi tabanlı olarak geliştirilmektedir.
Ayrıca; bugüne kadar genellikle telefon tabanlı uygulamalarda kullanılan IN, data, genişbant, video ve multimedya hizmetlerinde de kullanılabilmektedir.
Önümüzdeki yıllarda, söz konusu alanlarda IN yapısının yoğun bir talebe sahne olacağı ve önemli bir gelişme kaydedebileceği beklenmektedir.
Özellikle yakın zamanda telefon şebekelerinde meydana gelecek yapısal değişiklik nedeniyle, IN şebekelerinde sunulacak hizmet çeşitliliğinde ve IN mimarisinde önemli değişiklikler olacağı beklenmektedir.