22 Temmuz 2005  

TRT-2  EKO-GÜN

Çetin Çetiner : Telekomünikasyon Kurulu Başkanı Dr. Tayfun Acarer bizlerle birlikte stüdyomuzda konuk ve ağırlıklı olarak cep telefonları konusu ve Telekomünikasyon Kurumu’nun diğer çalışmaları konusunda kendisiyle sohbet edeceğiz. Hoşgeldiniz sayın Acarer.

Dr. Tayfun Acarer : Teşekkür ederim.

Çetin Çetiner : Cep telefonlarıyla ilgili özellikle kaçak cep telefonları ile ilgili olarak önemli bir düzenleme yaptınız belki de milyonlarca vatandaşı ilgilendiren bir konu. Öncelikle böyle bir düzenlemeye neden gerek duyuldu?

Dr. Tayfun Acarer : Düzenleme öncelikle TBMM’nde kabul edildi ve 13 Temmuz 2005 tarihi itibariyle bu Yasa yürürlüğe girdi. Kaçak cep telefonu veya kayıtsız cep telefonları dediğimiz hususta bizim dikkate aldığımız iki tane önemli etken var. Bunlardan bir tanesi olayın sosyal tarafı bildiğiniz gibi bu kayıtdışı telefonların bir kısmı faturasız olarak Türkiye’ye girenler, bir kısmı da gasp, çalıntı yoluyla el değiştiren telefonlar. Özellikle ikinci bahsettiğim hususta maalesef son yıllarda çok ciddi nahoş olaylar yaşandı, hatta maalesef ölüme kadar yol açan olaylar yaşandı. Eminim ki vatandaşlarımızın bir çoğunun ya başından geçmiştir ya da yakınlarının başına bu tür gasp olayları gelmiştir. Öncelikle bunu önlemeyi hedefliyoruz. İkinci olarak da çok ciddi kayıt dışı ekonomi meydana geldi, şu an yaklaşık 12 milyon telefon kayıt dışı. Çok basit bir hesap yaparsak bu telefonların ortalama bedelini makul bir rakam olarak 250$ kabul ettiğimiz takdirde şu anda 3 milyar $ civarında kayıt dışında bir mal varlığı var ve bunların tabii vergileri de alınamadığı için normal vergi oranlarını dikkate alırsanız devletin de yaklaşık 1 milyar $ civarında şu ana kadar ki bir kaybı var. Kayıt dışı telefonla kayıt altındaki telefon oranı şu an üçte bire, üçte iki. Yani 24 milyon civarında kayıtlı telefon 12 milyon civarında da kayıtsız telefon var. Ancak bu oran sürekli negatif bir trend izliyor. Örneğin bu yılın sonunda bu Yasa çıkmasaydı, önlem alınmasaydı belki 15 milyon civarında kayıtsız telefon olacaktı, belki 2006 yılında kayıtlı ve kayıtsız telefon rakamı eşitlenecek ve devletin kaybı sürekli artacaktı.

Çetin Çetiner : Özetle, bir Yasa var ve bu yasal düzenleme çerçevesinde önümüzdeki dönem için vatandaşların yapmaları gereken bazı işlemler var. Bu işlemler neler olacak başkanım, özellikle nereye müracaat edecekler, hangi tarihe kadar müracaat edecekler ve müracaatlarında ne gerekli ne istenecek kendilerinden.

Dr. Tayfun Acarer : 13 temmuz 2005 tarihi itibariyle Telekomünikasyon Kurumunda kayıtlı  36 milyon telefon var. Bunun 24 milyonu kayıtlı hiçbir sorunu olmayan 12 milyon da sorunlu olan kayıtsız  telefonlar. Öncelikle bugünden itibaren vatandaşların hepsi ellerindeki telefonun kayıtlı mı kayıtsız mı olduğunu test edebilirler. Bunun yapılması çok kolay telefon makinasındaki *#06# tuşladığınızda 16 karakterli imei numarasını göreceksiniz. Bu numarayı kayıt edip internette http://imei.tk.gov.tr adresine girdiğinizde bir pencere çıkacak bu seri numarasını yazdığınızda telefonun kayıtlı ya da kayıtsız olduğunu göreceksiniz. Zaten kayıtsız olduğu zaman kırmızı bir ikaz verecek telefonunuz kayıtsızdır diye kayıtlıysa zaten yeşil olacak hiçbir sorununuz yok  demektir. Eğer telefonunuz kayıtsızsa ne yapabileceksiniz? Yasa’da diyor ki Yasa’nın çıktığı tarihten itibaren 45 gün içinde bir çağrı merkezi kurulacak bu 28 Ağustos 2005 tarihi oluyor buna 1 Eylül 2005 diyelim. 1 Eylül’den itibaren cep telefonunuzu kayıt ettirmek için gerekli işlemlere başlayabilirsiniz kayıtsız telefonlar için söylüyorum tabiiki 24 milyon telefonda bir sorun yok. 1 Eylül’den itibaren biz  12 milyon kayıtsız telefon için abonelere SMS göndereceğiz telefonunuz kayıtsızdır şu belgelerle şuralara başvurabilirsiniz şeklinde. Bu bürolara gidildiğinde eğer kayıtsızsa telefonunuz ve faturanız varsa, yani faturanız var ama bir nedenle telefonunuz kayıtsız bu takdirde herhangi bir ücret ödemeden kayıt yaptırabileceksiniz eğer faturanız yoksa 5 YTL karşılığında kayıtsız telefonunuz kayıtlı hale  gelecek.

Çetin Çetiner : Yani 5 YTL ödenecek kayıt edilmesi için. Başkanım kayıt dışı cep telefonları ile ilgili olarak vatandaşların neler yapması gerektiğini ve 1 Eylül tarihinden itibaren cep telefonlarının kayıt altına alınması için vatandaşlar harekete geçebilecekler, ne zaman sona erecek, sona erdiği tarihte telefonlarını hala kayıt ettirmeyenler ne yapacaklar?

Dr. Tayfun Acarer : Yasa kabul edildiği tarihten itibaren 5 aylık süreç içinde kayıt dışı olduğunu öğrendiği telefonunu vatandaşlarımız kayıt ettirebilirler. 1 Eylül’den itibaren yaklaşık 3,5 aylık bir süreç var. Biz 1 Eylül’den itibaren kayıtdışı telefonlarla ilgili olarak, kayıtdışı telefonlara “telefonunuz kayıt dışıdır şu belgelerle şuraya müracaat edebilirsiniz” şeklinde SMS göndereceğiz. Bu 3,5 aylık süreç içinde eğer faturaya sahipse herhangi bir ücret ödemeden kayıt ettirecekler, eğer faturaları yoksa muhtemelen yoktur o zaman da 5.-YTL ödeyerek kayıt ettirebilecekler. 1 Aralık’ta tekrar bir kontrol yapacağız, bu 12 milyon telefondan örneğin 2 milyonu hala kayıt ettirmemişse ikinci bir SMS göndereceğiz. Burada 13 Aralık önemli bir tarih, 13 Aralık’a kadar kayıt edilmemişse 14 Aralık’ta bu tür telefonlar bloke olacak yani görüşmeye kapatılacak. Bu tarihten sonra ancak çok önemli hukuksal olarak mücbir bir gerekçeniz varsa ancak o tür telefonlar açılacak onun dışındaki bütün telefonlar bloke edilecek.

Çetin Çetiner : Burada faturadan söz ettiniz, telefonun faturası değil mi?

Dr. Tayfun Acarer : Doğru.

Çetin Çetiner : Örneğin vatandaşımız Belçika’ya gitti. Belçika’dan telefon aldı oradan verilen fatura da kabul edilecek mi?

Dr. Tayfun Acarer : Önemli olan yuriçindeki fatura biz onu kayıt altına almak, ekonomiye kazandırmak istiyoruz.

Çetin Çetiner : 13 Aralık tarihi kilit tarih demiştiniz. 13 Aralık tarihinde telefonun bloke edilmesi demek sim kartın bloke edilmesi demek anlamına mı geliyor?

Dr. Tayfun Acarer : Hayır. Telefonun bloke edilmesi anlamına geliyor. Sim kartını başka bir cihazda kullanabilir. Ben burada çok önemli olan bir hususu açıklamak istiyorum. 13 Temmuz 2005 çok önemli bir tarih, bu yasa ile  13 Temmuz’da Telekomünikasyon Kurumu’ndaki kayıtlar dikkate alınıyor. Yaklaşık 12 milyon telefon makinası kayıtsız gözüküyor. Bu Yasa bu telefonlarla ilgili 13 Temmuz 2005’den itibaren “nasıl olsa bu süreç içinde ben telefonumu kayıt ettiririm” diye kaçak yoldan piyasaya gelmiş olan telefonların kesinlikle alınmamasını ben istirham ediyorum çünkü bu telefonların bu süreç içinde kayıt edilme ihtimali yok. Yani bugün bir telefon alırsanız faturasız, kayıt dışı olan bir telefon bu telefon 13 Aralık’ta bloke olacak ve kesinlikle de açılmayacak.

Çetin Çetiner : Vatandaşların telefonlarını kayıtlı mı kayıtsız mı olduklarını öğrenmeleri için *#06# tuşlayarak gelen 16 karakterli telefon seri numarasını http://imei.tk.gov.tr internet adresine girerek Telekomünikasyon Kurumu’nun sitesine ulaşacaklar ve bu numarayı orada sorguladıklarında telefonlarının kayıtlı mı kayıtsız mı olduğunu görecekler. Ayrıca, siz bu telefonlara SMS yollayarak uyaracaksınız.

Dr. Tayfun Acarer : Evet, hatta 1 Aralık’tan itibaren ikinci bir SMS ile tekrar hatırlatma yapılacak. Yalnız tekrar ediyorum 13 Temmuz 2005 bir mihenk noktasıdır. Bu tarihten itibaren alınacak  bu tür telefonların kayıt işlemi olmayacak, hatta bu telefonlarla ilgili yasal süreç de başlatılacak.

Çetin Çetiner : Yasal süreç dediniz kaçakcılık anlamına mı geliyor.

Dr. Tayfun Acarer : Evet, biz bu konuyu savcılığa aksettireceğiz.

Çetin Çetiner : Bu 12 milyon kayıt dışı telefon çok ciddi bir rakam yani 12 milyon kişi herhangi bir nedenle yurt dışına gidip oradan telefon beğenip, telefon alıp gelmiş olamaz değil mi Başkanım?

Dr. Tayfun Acarer : Hayır.

Çetin Çetiner : Toptan girişler olmuş gibi gözüküyor değil mi?

Dr. Tayfun Acarer : Zaten öyle ve trend de ona gidiyor. Yasa’da o nedenle bir an önce çıktı, eğer önlem alınmasaydı Meclis’de bu trend negatif yönde ilerleyecekti. Dediğim gibi 2006’nın başında veya ortalarında kayıtlı kayıtsız telefon sayısı eşitlenecekti ve bu ekonomide ki bir kaçak vergi kaybı çok ciddi bir rakam.

Çetin Çetiner : Vatandaşın kafasında hep sorular var bu telefonları kim getirdi bu yönde bir soruşturma açılacak mı? Soruşturmanın sonucu ne olacak?

Dr. Tayfun Acarer : Faturasını ibraz ettiğiniz elinizdeki kayıt dışı telefonu kayıt ettirdiğiniz takdirde size herhangi bir müeyyide uygulanmıyor. Faturanızın istenmesinin nedeni o fatura kime aitse hangi satıcıya onunla ilgili bir takibat yapılacak, bu özellikle 13 Temmuz 2005’den sonra bu tür bilgiler geldiğinde onlarla ilgili işlemler yapılacak burada bir başka nokta daha var. Bu telefonlar 13 Aralık’tan itibaren kullanılmayacağı için bu telefonların komşu ülkelere kaçırılma ihtimali de var, bu nedenle de komşu ülkelerle hemen diyaloğu başlattık kaçağın da yurt dışına gitmemesi için.

Çetin Çetiner : Vatandaşın kafasındaki sorulardan bir ikincisi geçtiğimiz dönemde de bu biliniyordu devlet erki tarafından, neden bu telefonlara sim kart verildi şeklinde? Madem kaçaktı telefon sim kart verilmeseydi kaçak olduğu analaşılacak ve vatandaş mağdur olmaktan kurtulacaktı deniyor bilmiyorum ne kadar doğru.

Dr. Tayfun Acarer : Olayın iki yönü var. Bir sosyal tarafı var, bir kaçak tarafı var. Maalesef bu tür olaylar çıktıktan sonra hemen bununla ilgili yasal düzenlemeler yapılabiliyor. Çünkü olayın ne tarafa gideceğini baştan tahmin etmeniz çok zor. Hep ekonomik konuşuyoruz ama bence sosyal yönü çok daha kötü. Maalesef çok kötü olaylara yol açan bir takım nahoş vakalarla da karşılaştık ki bu olayların bir çoğu ölümle sonuçlandı. Bugün sokaktaki vatandaşın cüzdanında belki 100 milyon 200 milyon para ancak vardır nakit olarak ama cebinde ya da elinde birkaç milyarlık telefon olabiliyor ve bu telefon aynı anda nakte dönüştürülebiliyorsa cüzdanınızda para taşımamanız önemli değil.

Çetin Çetiner : İkinci el cep telefonu ticaretinde bir düzenleme olacak mı?

Dr. Tayfun Acarer : İkinci elde iki yöntem var. Birincisi bir kişi diğerine telefonunu bedeli karşılığında veriyor. Biz bunu kayıt altına almak istiyoruz kim kime sattı alan bunu gidip kendi kimliğiyle beraber kayıt ettirecek bu telefon artık benimdir şeklinde. Bunun için herhangi bir para da ödemesi gerekmiyor yasal süreç gerekmiyor. İkinci yöntem kayıt büroları aynı zamanda satış büroları siz buraya gidip telefonumu satmak istiyorum diyebilirsiniz, daha sonra ikinci el ambalaj şeklinde, hologramları ikinci el ve birinci el olarak ayırdık, ikinci el telefonu üçüncü bir şahıs gidip oradan alabilecek. Birinci yöntemde de ikinci yöntemde de her şey kayıtlı ekonomi içinde olacak.

Çetin Çetiner : Düzenleme yapılacağı için cep telefonu ithalatının da azaldığı ifade ediliyordu, daha doğrusu Sanayi Bakanlığı bir süre geçit de vermedi. Bundan sonra bu ithalatta rahatlatılacak mı?

Dr. Tayfun Acarer : Tabii, iyi de oldu, bundan sonra  bu konuda hiç olmazsa artık ekonomi kayıt altına alınacak, ekonomik kontrolümüz de olacak. Bu konuda ilave etmek istediğim bir husus daha var. İşin sosyal ve ekonomik tarafı sadece Türkiye’de değil diğer ülkelerde de sorun. Özellikle İngiltere’de bu konuda yaklaşık 2 sene önce bir düzenleme yapıldı benzeri bir uygulama getirildi ama Türkiye’ye nazaran biraz daha manuel biraz daha basit fakat çok güzel ciddi sonuçlar alındı. Özellikle kaçak, darp ve gasp olaylarında. Şu anda Türkiye gerek bu konuda gerekse elektronik imza konusunda Avrupa’daki hemen hemen tüm ülkelerden daha ileri bir noktaya geldi. Avrupa’daki bir çok ülke daha bu konudaki yasal düzenlemeyle uğraşıyor ve Türkiye’yi izliyorlar. Umuyorum ki biz bunu birkaç ay sonra uluslararası toplantılarda gerek Türkiye’de gerek yurt dışında bilgi ve deneyimimizi aktaracağız bu da çok güzel bir duygu.

Çetin Çetiner : Burada vatandaşa da sorumluluk düşüyor ve dikkatli olması gerekiyor bundan sonra artık.

Dr. Tayfun Acarer : Çok doğru. Ben şu ifadeyi kullanıyorum sürekli olarak tüm vatandaşlar bu yasaya sahip çıkması lazım.

Çetin Çetiner : Telekomünikasyon Kurulu Başkanı Dr. Tayfun Acarer size çok teşekkür ediyorum değerli bilgilerinizi bizimle paylaştığınız için.

Dr. Tayfun Acarer : Ben teşekkür ederim.